Mikołaj Długosz (1975) jest fotografem, którego specjalnością staje się ujawnianie potencjału fotografii uznawanej za mało ważną, nieistotną, a przede wszystkim… cudzą. Kolekcjonuje pocztówki, zdjęcia z internetowych aukcji i prezentuje je w formie wystaw i albumów. Pierwszy album Długosza “Pogoda ładna”, pokazywał nudne pocztówki z wakacyjnej Polski lat 60. i 70. Wydane niedawno „Real Foto” to zadziorna próba wprowadzenia anonimowych twórców, sprzedawców z serwisu aukcyjnego allegro, w rolę reportażystów, boleśnie szczerze oddających dzisiejszą rzeczywistość. Z Mikołajem Długoszem rozmawia Bogna Świątkowska.
www.mikolajdlugosz.com

Co sprzedajesz na Allegro?
Ostatnio sprzedawałem poprzednią książkę, a teraz sprzedaję reflektory do samochodu, które zostały mi wymienione, i nie mam co z tymi poprzednimi zrobić.

A jak fotografujesz te rzeczy? Pokazujesz swoje mieszkanie, kawałek życia?
Niestety zdaję sobie sprawę z tego, że reklama jest dźwignią handlu i fotografuję je bardzo „prawidłowo”. Tak dobrze, że muszę dopisywać, że to jest real foto, żeby ludzie w nie wierzyli, ale też tak, żeby mogli sobie z przyjemnością te przedmioty obejrzeć.

Masz świadomość, że foto na allegro to jest komunikat, tego przecież dotyczy przygotowany przez ciebie album „real foto”, że rzeczy, które pokazujesz jako te do sprzedania, ujawniają więcej niż chcą ich autorzy. Czy umieszczając fotografie przy swoich ofertach na allegro myślisz o tym?
Tak, mam obsesję na tym punkcie, mam totalną świadomość zdjęć i nie wypuszczam kawałków swojego realu, chyba że takie, które gówno kogoś obchodzą. Nie zaspokoję niestety niczyjej ciekawości, nie dowie się z tych zdjęć jak wygląda mój pokój. Mam niestety pełną świadomość tego, co wypuszczam na zdjęciach.

To niefajne. Album ze zdjęciami z allegro o życiu Mikołaja Długosza mógłby być odpowiedzią na twoją książkę.
Natomiast jeśli idziemy w tę stronę, to powiem ci, że przymierzam się do dużej sesji fotograficznej – podróbki real foto. Marzeniem byłoby zrobienie w niej tylu zdjęć, żeby wyszła z nich cała książka. To nie jest łatwe wbrew pozorom.

Miałeś bardzo udaną próbę. Przed paru laty, kiedy robiłeś wystawę zdjęć z allegro w Galerii Zoo, czyli w bramie koło Ministerstwa Kultury, umieściłeś wśród nich swoje zdjęcie w takim kombinezonie czy piance...
Czy to?
(Mikołaj otwiera album i wskazuje dokładnie na to zdjęcie)

I co, sprzedałeś to?
To jest zupełnie niepotrzebny przedmiot – może się przydać na bal przebierańców, albo do jakiegoś kinky seksu. Strój łyżwiarski albo narciarski – kupiłem go na Litwie w sekondhendzie. Nie mogłem się tam zresztą powstrzymać przed kupieniem paru dziwnych przedmiotów.
Ja na allegro sprzedaję rzeczy, których nie używam. Z jednej strony mam obsesję zalegania rzeczy, a z drugiej strony żal mi ich wywalać. To nawet nie chodzi o to, że zależy mi na tym, żeby zarobić 10 złotych, tylko na tym, żeby to się nie znalazło w śmietniku. To jest też jakiś rodzaj szacunku do przedmiotu – że go nie wyrzucam, tylko sobie go pstrykam i wstawiam na allegro. Dopiero, jak nikt nie kupi na allegro, to wywalam tę rzecz. Nie lubię niszczyć przedmiotów po prostu.

Mówiłeś dużo w wywiadach o tym, że tak naprawdę twoja książka nie jest wesołym pamiętnikiem kogoś, kto zwiedza allegro.
Widzę więcej, ponieważ jestem już zaawansowany w tym przeglądaniu i roszczę sobie prawo też do pokazania czegoś więcej, niż tylko ta śmieszna anegdota. Tu jest mnóstwo do znalezienia.

Czym są więc te zdjęcia? Jak je interpretujesz?
Przede wszystkim są tym, co sobie każdy z nich weźmie. A może sobie brać różne rzeczy z tego - można sobie tym poprawić humor, a jak masz chandrę, to możesz się tym zdołować. Jak masz odjazd obserwacyjny, to ci się będzie dobrze obserwowało taki polski real, jak masz odjazd estetyczny, to zwrócisz uwagę na estetykę, a jak motoryzacyjny, to na motoryzacyjne rzeczy. Bardzo mi się podoba obserwowanie reakcji ludzi, którzy zauważają nowe szczegóły, których ja jeszcze nie widziałem. Ale przede wszystkim to jest taka kompozycja – zapis rzeczywistości. Można powiedzieć, że to jest reportaż. Reportaż z estetyki, z tego, co ludzie lubią, to, co szanują, bo ja sam sprzedaję na allegro te rzeczy, które szanuję. Więc jest to też trochę historia o materializmie.

Jest przede wszystkim wielka dbałość o walory estetyczne.
Starają się, zależy im, te przedmioty są dla nich ważne – a tutaj na przykład pani prezentuje nie tylko czerwoną błyszczącą sukienkę, ale też fajnego siniaka na udzie.

Na pewno masz takie zdjęcia, które są dla ciebie ważne, bo od niego wpadłeś na pomysł, żeby zrobić ten album. Które to są zdjęcia?
Ciężko mi powiedzieć, od którego wpadłem na pomysł. Ale mam swoich faworytów. Na przykład to zdjęcie. Z punktu widzenia reklamowego jest zupełnym pudłem, ale jest super nastrojowe. Totalny klimat: rozdzielczość z komórki, deszcz, zmrok, samochód jest daleko i tyłem. No i chociaż rozpoznaję z łatwością marki samochodów, to ciężko mi powiedzieć, co to za samochód. Lubię też to pierwsze w albumie zdjęcie, z Mercedesem, bo ma fajną kompozycję i są tu aż 3 pachnidełka. Lubię pachnidełka, tzn. nie lubię ich wąchać, ale lubię je oglądać a takiego jak to przywieszone do lusterka, jeszcze nie widziałem.

A co to jest?
To jest tzw. klęcznik czyli przyrząd do robienia dużych bicepsów .

Ale taki domowej roboty?
Tak, oczywiście.

Dużo za to chcieli?
Nie pamiętam. W ogóle nie interesuję się ceną, liczą się tylko kompozycje.

Ale konkretnie co na przykład?
Na przykład motocykliści. Są piękni – wiesz o tym sama, bo przyznajesz, że ta cybergłowa i te stroje są superładne, zrobione przez superdizajnerów. I ci ludzie ubierają już się w takie gotowe klisze, motor jest już przygotowany tak żeby super wyglądać i strój też. Facet w kasku traci zupełnie swoją identyfikację, bardziej niż w samochodzie. A na tym zdjęciu motocyklista jest w swoim prawdziwym otoczeniu. Widać z tyłu jak matka mu ściele łóżko (tzn. mam nadzieję, że matka), zasłonił sobie stopy, żeby nie było widać, że jest w białych skarpetkach. W jego mieszkaniu jest brzydko i jakoś to kontrastuje z wizerunkiem będącym wytworem dizajnu, atrakcyjnym i ładnym, ale przygotowanym przez kogoś obcego.

Materializm, który widać na tych zdjęciach, jest taki raczej biedny.
Taki real mamy. Poza tym jeśli on jest bogaty, to mnie nie interesuje. Nie interesuje mnie dobry gust, nie interesują mnie mieszkania urządzone za nie wiadomo jakie pieniądze. To jest w ogóle nieciekawe, to jest niefajne, to jest sterowane. A tutaj wszystko jest prawdziwe i to jest też propozycja na nową fotografię w ogóle. Bo współczesna fotografia to jest skończona rzecz już absolutnie, choćby nie wiem ilu fajnych ludzi się nią zajmowało, to wymyślają tylko bardzo malutkie kroczki do przodu. Już nie będzie żadnego Cartier Bressona, nie będzie żadnego Newtona w tym, co się teraz dzieje. Ten etap jest zamknięty i trzeba coś nowego wymyślić, jeśli chce się robić poważną rzecz, a nie taką zdobniczą, do magazynów, do reklam, usługową.

Jednak zdjęcia, które tutaj pokazujesz to są totalnie usługowe.
Ale to jest trochę przekorne. Nie mówię, że to jest konkretna propozycja – róbmy teraz tak. Tylko to po prostu jest to dużo ciekawsze, mocniejsze od tych zdjęć, które robią zawodowcy.

Czyli twoja droga polega teraz na tym, że zajmujesz się poszukiwaniem i znajdowaniem obrazów bardziej niż wytwarzaniem?
No tak, bo wiem, że nic fajnego nie wymyślę po prostu (śmiech). Nic nowego robiąc zdjęcia nie wymyślę. Wszystko było. Następny projekt, który przygotowuję jest o tym, że totalnie się powtarza fotografia. Biorę sesje z różnych pism i pokazuję, jak one się dublują – świadomie lub nie. Jest koniec fotografii współczesnej. Kółko się zamknęło i albo z niego wyjdziemy, albo będziemy powtarzać. To, co fotografowie mogą robić w tym kółku to np. doskonale naśladować zdjęcie Cartier Bressona. Nie wiem po co, poza zarabianiem pieniędzy. Bardzo szanuję to, że oni zarabiają pieniądze, to jasne, i nie odmówiłbym pracy za pieniądze, natomiast śmieszy mnie pieprzenie o tym, że fotografik jest artystą. I do tego jeszcze to słowo: FOTOGRAFIK.

W 2005 r. zdjęcia z allegro były twoją pierwszą wystawą - w Galerii Zoo w bramie koło Ministerstwa Kultury…
Mam stamtąd zdjęcia. Wyglądała fajnie. Wiesz co zrobiłem – ściągnąłem tych zdjęć 1000 i rozdałem znajomym, wypożyczyłem drukarkę, kupiłem kupę tuszu i nastawiłem na całą noc drukowanie, u mnie, u różnych znajomych, na różnych papierach.

Pamiętam, ja też drukowałam. Czego cię nauczyła tamta wystawa?
Kiedy wybieram zdjęcia, to po pierwsze mam więcej możliwości – nie jestem fotografem, więc widzę więcej niż fotograf. Widzę co jest za jego plecami, obserwuję jego zachowania. Fotograf widzi w okienku tylko to, co ma zrobić. Nie ma szans ze mną, ani z jakimkolwiek fotoedytorem. Po drugie nie mam fizycznej możliwości zrobienia tylu zdjęć, bo nie pojawiam się w tylu miejscach. A kiedy one są już zrobione, a ja mam je w archiwum, to jestem bogiem (śmiech), mogę być w setkach miejsc, nie jestem ograniczony czasem ani przestrzenią.

<<<fotografie z albumu "Real Foto", ha!art, Kraków, 2008