„Krecha” powstała w 2006 roku z nadmiaru jodu w mózgach. Łączy społeczny krytycyzm z wyczuciem absurdu. Do tej pory wyszło siedem numerów pisma. Wywiad ociera się też o wydarzenia z ostatnich miesięcy, kiedy wysyłka „Krechy” do CSW Łaźnia w Gdańsku wywołała antyterrorystyczny alarm i ewakuację paru instytucji kulturalnych. O graficznym krytycyzmie, poczuciu humoru, roli artysty, symbolicznym terroryzmie, kupowaniu koszulek i cierpieniu za miliony – z założycielami gdańskiego magazynu „Krecha” rozmawia Kuba Szreder

<<< Krecha, #7, Michał Sosiński

<<< Gówno Prawda, #1, 2008, Maciej Chodziński

<<< Krecha w Gazecie Wyborczej, październik 2008, Maciej Salamon, Marcin Sosiński

Opowiedzcie, jak pracujecie. „Krecha”, jak rozumiem, powstaje kolektywnie.

MACIEK C.: Jak najbardziej. Skład, teksty, typografie, ilustracje, kolaże, wszystko robimy sami od zera.
MACIEK S.: Czasem nawet pracujemy nad poszczególnymi ilustracjami razem: ktoś zrobi jedną kreskę, ktoś dorobi drugą. Całkowity free style. Czasami się dzielimy stronami.
MICHAł S.: Zapraszamy też osoby z zewnątrz. Jest twardy rdzeń, ale jesteśmy bardzo otwarci na współpracę.

Czyli, jak rozumiem, stosujecie różne strategie produkcji pisma.

MACIEK C.: Numer sprzed dwóch lat to właściwie plakat A0, nad którym pracowało w sumie 8 osób. Jest zrobiony na bazie mapy Gdańska. Miasto wykorzystaliśmy jako ramę. Każdy zamalowywał „swój” kwartał, a następnie składaliśmy to kolektywnie. Z kolei numer z początku 2008 roku miał formę kalendarza, w którym każdy zaprojektował swoją stronę.

Kiedy zaczęliście działać, znacie się ze studiów?

MICHAł S.: Właściwie znaliśmy się już wcześniej, niektórzy od podstawówki, ale razem zaczęliśmy pracować na studiach. Mamy dług wdzięczności wobec prof. Jerzego Krechowicza i Jacka Staniszewskiego, którzy byli naszymi mentorami. Dzięki nim mogliśmy wydać pismo na offsecie. Pierwotnie planowaliśmy ksero.
MACIEK C.: Ja od zawsze chciałem projektować magazyn, a na studiach zdarzyła się ku temu okazja. Gazeta jest świetną formą wypowiedzi, masz kontrolę zarówno nad treścią, jak i formą, w której się mówi. Jak się myśli o sztuce krytycznej, instalacji czy performensie, to je trzeba właściwie odczytywać. Gazeta pozwala ci od razu zamieścić komentarz do swojego „obrazka”. Oczywiście nasze teksty mają maksymalnie absurdalną formę. To działanie na wielu różnych poziomach. Zazwyczaj artyści, którzy tworzą sztukę krytyczną, podchodzą do kwestii społecznego zaangażowania z bardzo dużą powagą.
MACIEK C.: No tak, tutaj dotykamy ważnego problemu, czyli poczucia humoru w sztuce. Tego, co wypada, a co nie. Czasami sobie myślę, że jesteśmy przegrani na rynku sztuki, bo jednak prawdziwe poczucie humoru nie jest w cenie. Jak się postrzega świat radykalnie, krytycznie i wrażliwie, to bardzo łatwo popaść albo w pretensjonalność, albo w całkowitą niezrozumiałość. Bardzo trudno jest napisać poważny tekst, który nie brzmi jak jakieś wymądrzanie się, mentorstwo. Szczególnie, jeżeli powoduje tobą złość, jak to napisać, żeby nie wyjść na szczekacza.
MICHAł S.: My nie chcieliśmy z naszej gazety strzelać kwasem. Dzięki graniu absurdem możemy utrzymać dystans.

Pomimo wyczucia absurdu, jednocześnie jesteście radykalni. O grafice na przykład piszecie „zniewolenie przez zdobienie”, robicie zgrywę z seksistowskich bilbordów firmy Cropp.

MACIEK C.: Mamy teraz wielki problem. Bo Cropp wypuścił koszulki zaprojektowane przez jednego streetartowca – ZBIOKa. Nawet byśmy chcieli mieć te ciuchy, ale ja jednak uważam, że to by była hipokryzja. Moi koledzy z „Krechy” na przykład sami wstydzą się je kupić, nie chcą tej kompanii dać własnej kasy. Wysyłają jednak po nie do sklepów swoje dziewczyny, żeby im kupiły w prezencie (ogólny śmiech). Tak właśnie wygląda ciężka dola kontestatora we współczesnym społeczeństwie.

Czyli kombinujecie, jak sobie kupić koszulki Croppa, tak żeby ich nie kupić. 

MACIEK C.: Ja w tej kwestii jestem radykalny i po prostu nie kupuję.
MACIEK S.: No my też nie mamy, bo się już seria skończyła. Jednak inny krytyczny artysta, Mariusz Waras, też robił koszulki dla Croppa.
KR1: Jasne, z nim też się znamy i razem pracujemy. To w jego galerii zewnętrznej 238x504 przecież wieszaliśmy ten wymierzony w Croppa bilbord. Czyli wtedy, jak robił zlecenia dla Croppa, w swojej galerii wieszał krytyczny wobec firmy bilbord.
MACIEK C.: To było później. Przede wszystkim to jest kwestia proporcji. Jakbym chciał być w pełni konsekwentny, to chyba bym zwariował. Przeglądałbym metki, nie miałbym nic z Chin czy Bangladeszu, kupowałbym jajka za 4 złote, a nie za półtora. Żeby tak żyć, musisz mieć kasę, żeby wybierać z oferty rynkowej produkty bio albo fair trade.

Wróćmy jednak do „zniewolenia przez zdobienia”. Mówiliście, że zakładacie teraz studio graficzne, przecież ono będzie funkcjonować na normalnym rynku.

MICHAł S.: Hmm… Ale wszystkich zleceń nie bierzemy. Na razie udaje nam się omijać hardcorową komercję z cyklu „Wszystko i tanio”.
MACIEK C.: Są też różne zlecenia. Jesteśmy w trakcie robienia wizualizacji pogody dla Telewizji Gdańsk. To jest całkowicie neutralne, ważne żeby nie szkodzić. Niby można udawać, że jest się w stanie odciąć od całego systemu, tylko jak wtedy przeżyć? To nierealne. Kasę, którą zarabiamy, pakujemy w różne form graficznej partyzantki i w uprawianie sztuki.
MICHAł S.: Staramy się robić wszystko na 100 procent. Ważne jest dla nas, żeby podwyższać standard, nawet czysto estetyczny. Na przykład na stronie naszego studia będą wisiały wszystkie nasze projekty. Na 100 procent odstraszy to niektórych klientów, ale też przyciągnie tych, na których nam zależy.
MACIEK C.: Staramy się unikać drastycznych form graficznej prostytucji, na zasadzie siedzę w studiu i zrobię wszystko i dla każdego. Nie mam własnego zdania, nie mam też żadnych norm estetycznych czy profesjonalnych. Jako grafik możesz szkodzić i estetycznie, i treściowo. Możesz robić kampanie reklamowe, które na przykład gwałcą godność niektórych osób, albo dla koncernów, które szkodzą ludziom. Na przykład, nie zrobię kampanii dla koncernu tytoniowego. Chociaż palę. Też nie zrobię reklamy wódy. Chociaż pijam.

Czyli podstawowy problem to jak być w systemie, ale poza nim.

MACIEK C.: Najlepiej poza, ale to nie jest możliwe.

A jak ma się sprawa z rynkiem sztuki, są wśród was malarze, nie macie ochoty na karierę w świecie galerii?

MACIEK C.: Chyba niestety znaleźliśmy dla siebie taką niszę, że jesteśmy zbyt artystowscy, żeby się sprzedać na rynku komercyjnym, a za bardzo „prostaccy”, żeby być kupieni przez kolekcjonerów sztuki. Jak kiedyś miałem wystawę, to jedną z recenzji, jaką dostałem, było to, że są to śmieszne obrazki. Na co inna dziewczyna: jak to? Przecież malarstwo nie może być śmieszne. Jesteśmy zbyt śmieszni, żeby trafić do obiegu sztuki wysokiej. Nasze prace są zbyt dosłowne, za mało cool – oczywiście nie w naszej ocenie, ale to nie jest w cenie w oficjalnym obiegu sztuki, który jest przesiąknięty elitarnością i pretensjonalnością.
MACIEK S.: Jesteśmy też estetami, zwracamy uwagę na formę, a to też nie jest zbyt cenione. Ważne są koncepty, a dla nas forma też jest ważna. 
MICHAł S.: Nie będzie nam raczej dane skopiować Wilhelma Sasnala, który z ładniowcami zaczynał od poczucia humoru. Czy Marcina Maciejowskiego, który wciąż dla „Przekroju” rysuje satyryczne rysunki. Chociaż, jakby chcieli coś zrobić dla „Krechy”, to są zawsze mile widziani. Od dawna mamy taki plan, bo robią fajne rzeczy, ale jakoś w Google nie ma do nich maila. MACIEK C.: Mamy wrażenie, że jesteśmy bardzo potrzebni społeczeństwu. Ja złapałem się na tym, że wciąż dostaję stypendia. A to od uczelni, a to prezydenta miasta. To świadczy o tym, że krytyczni artyści, którzy podkopują porządek społeczny, są potrzebni. Myślałem sobie, że ja tu mącę, a oni mi dają pieniądze. Myślisz, że oni w ogóle zwracają uwagę na to, co robisz? MACIEK C.: Pewnie nie wiedzą, ale to nie ma znaczenia. To jest przecież bardzo ciężka praca, taka grafika krytyczna. Wstajesz rano, jesteś niezadowolony, idziesz po ulicy, też jesteś niezadowolony, włączasz telewizję, też jesteś nieszczęśliwy. Zamiast uśmiechać się – płaczesz. To jest bardzo męczące, paraliżuje przy jakiejkolwiek okazji podjęcia pracy zarobkowej. MICHAł S.: Zakup koszulki staje się jakąś tragedią. Wchodzisz do centrum handlowego i płaczesz, przeglądasz zwykłe t-shirty i szlochasz. MACIEK C.: System powinien nas utrzymywać jako anty-ciała, które zwalczają społeczne pasożyty, to jest przecież zdrowe. Nie każdy ma na to czas. Pracujesz 8 godzin dziennie, a później siadasz przed TV. To jest jak branie narkotyków, a my ich nie bierzemy, co nie jest przyjemne, dlatego żądam rekompensaty finansowej.

Nadeszła pora, żeby porozmawiać o graficznym terroryzmie. Dyrektorka gdańskiej Łaźni po tym jak otrzymała „terrorystyczny” numer „Krechy”, zrobiła antyterrorystyczny alarm. To zaowocowało dla Was serią problemów i małym skandalem. Pogadajmy więc o wągliku (Bacillus anthracis).

MICHAł S.: No właśnie to jest pierwszy problem. Żaden wąglik, tylko mąka dołączona do „Krechy” w kopercie z napisem „wąglik”. Ale wszystkie media chciały z tego robić sensację. Pojawiały się tytuły: „Młodzi artyści wysyłają wąglika”. A dopiero na końcu artykułu była informacja, że do tego wąglika był dołączony magazyn, i że to żaden, wąglik tylko mąka. Dlatego postanowiliśmy unikać mediów.
MACIEK C.: Odmawialiśmy komentarzy dla radia, telewizji, nie chcieliśmy tego nadmuchiwać. To było na poziomie tabloidowej dyskusji. Szczególnie w Internecie to była masakra.

Skandal artystom może służyć, niektórzy wręcz specjalnie go wywołują. Czy to był krok milowy na waszej ścieżce kariery?

MACIEK C.: Mamy nadzieję, że nie, bo to by znaczyło, że wypływamy na czymś, co nie było naszą intencją. Nawet, jeżeli to był performens, to nie był to nasz performens. Laury należą się dyrektorce gdańskiego Centrum Sztuki Współczesnej łaźnia, pani Jadwidze Charzyńskiej. Niestety to wydarzenie potwierdza jedynie naszą wizję świata jako wielkiego bajzlu, w którym panuje decydowana przewaga głupoty nad mądrością, przy ogólnym braku zdrowego rozsądku. Nie planowaliśmy tego. Zresztą nikomu nie polecam.

Naprawdę? Dołek, kajdanki, rewizja, ABW — to wszystko brzmi heroicznie, po partyzancku.

Maciek: Niby można się później uśmiechnąć i zgrywać twardziela, ale to był jednak hardcore. Dwa tygodnie wyjęte z życia. Musielibyśmy być idiotami, żeby do tego doprowadzić intencjonalnie. Oprócz strat indywidualnych, straty poniosło też społeczeństwo. Wiesz, ile ta akcja kosztowała?

A jak zareagowali sami policjanci, po tym jak się już zorientowali, że to był jednak żart?

MACIEK C.: A propos graficznego terroryzmu, to chyba najdłużej zajęło mi tłumaczenie, że można coś robić nie dla zysku, ale z chęci działania dla społecznego dobra. Już nawet to załączenie mąki nie było dla nich tak dziwne, jak sam fakt, że powstaje taki magazyn, który nic nie reklamuje i jest robiony za darmo i rozsyłany ludziom. Byli tak po ludzku zainteresowani.

W sumie to największy problem z poczuciem humoru jest na scenie artystycznej.

MACIEK S.: Nie do końca, żeby być fair, to trzeba wspomnieć, że „Krechę” rozesłaliśmy do wielu instytucji. Po tym incydencie wszędzie dzwoniliśmy i wszyscy uważali to za świetny żart. Całe szczęście nie jest aż tak źle. 
MACIEK C.: Ale wystarczy jedna niewspółmierna reakcja, żeby poczuć niesmak. Żart, który się nie udał, to jest taka żenująca sprawa. 
MICHAŁ S.: Tylko, że to nawet nie był żart. Ten numer „Krechy” był o terroryzmie, jak do pism kobiecych dodają DVD, tak my dodaliśmy do pisma woreczek z mąką, i tyle.
MACIEK C.: Sarkastyczny dodatek plastyczny, który komentuje to, co się dzieje w mediach. Do każdej gazety dostajesz tonę jakichś folderów reklamowych zapakowanych w plastiki. To jest dopiero terror. W odpowiedzi zamieściliśmy skromną kopertę z mąką z napisem „wąglik” i pieczątką „Krechy”. Początkowo myśleliśmy, że „Krecha” może być odpowiedzią na taką wysokonakładową prasę, którą ci wciskają w przejściu podziemnym, ale jednak się z tego wycofaliśmy. Wciskanie pisma osobom, które sobie tego nie życzą, nie wywołałaby takiego skutku, o jaki nam chodzi. Co najwyżej wyzwoliłoby irytację. Nie chcę nikogo bić po głowie swoją gazetą. Nie chcemy zmieniać tonu, ale też nikomu nic nie chcemy wmuszać.
MICHAŁ S.: Zrobiliśmy numer o terroryzmie nie tyle w sensie bandy zamaskowanych chłopaków w górach Afganistanu, tylko w takim, że jak się poruszasz każdego dnia po mieście, to jesteś atakowany serią nachalnych i szkodliwych przekazów. Ulotka, plakat, bilbord, megabord – to jest właśnie symboliczny terroryzm.
MACIEK C.: Jedyny zarzut, jaki można nam postawić to taki, że nie przewidzieliśmy reakcji tej jednej konkretnej osoby. Gdybyśmy przewidzieli, to byśmy tego nie zrobili, albo napisali wąglik przez „v”. Niestety trudno się jakoś do tego nie odnieść, chociaż wolelibyśmy, żeby sprawa jak najszybciej przycichła. Straciliśmy chociażby starych wydawców, ale nowy numer powstanie przy okazji naszej styczniowej wystawy w Nadbałtyckim Centrum Kultury. Przede wszystkim jednak problem polega na tym, że my chcemy być społecznie pozytywni, działać dla społecznego dobra, być pożytecznymi szkodnikami. A w tej sytuacji niestety dokonała się niepotrzebna szkoda. Jest nam z tego powodu przykro.

MICHAł S.: Nie, my dążąc do dobra, czynimy dobro.
MACIEK C.: Pokazując zło.

Czyli jesteście grupa Dobrze.

MICHAŁ S.: Nawet bardzo dobrze. Chcemy, żeby było lepiej. Żeby jednak do tego dojść, musimy się zmieszać z błotem.
MACIEK S.: W Polsce mamy masę tematów, bo jest masa syfu.

Czyli na imię mam milion, bo cierpię za miliony?

MACIEK C.: To jest tytuł mojej pracy magisterskiej. Tak naprawdę to się nazywało „Cierpię za miliony”, ale po tym, jak zostałem aresztowany przez policję zmieniłem na „… za miliony”, żeby nie był aż tak jednoznaczny. Opisuję tytuł znaną koncepcję bycia artystą, który skupia się na odmowie przymknięcia oczu na zło i głupotę tego świata. Brzmi to banalnie, ale ełaśnie z takiej postawy wynika moim zdaniem wartościowa sztuka. Jeśli nie chcesz popaść w słodkie samozadowolenie, to musisz w masochistyczny sposób pobudzać swój mózg do krytycyzmu nie dać się złapać w pułapkę oczywistości.
MICHAŁ S.: Stąd eko-farmy nie są dla nas. Byłoby zbyt miło. Nawet nie wiesz, co by było, gdyby Maciek zbierał codziennie marchewkę.
MACIEK C.: Zacząłbym malować pejzaże. Dlatego uważam, że moim obowiązkiem jest oglądać telewizję, czytać debilne komentarze w Internecie, grać na X-boxie. Przetrawiam system od środka, tylko że ja cierpię, kiedy inni mają przy tym fun. To beznadziejne zadanie. Nie polecam.

krechamagazine.blogspot.com
www.myspace.com/krechamagazine

Maciek Chodziński (1981) – ukończył filozofię na Uniwersytecie Gdańskim i grafikę w ASP w Gdańsku. Zajmuje się malarstwem, projektowaniem graficznym i sitodrukiem. 
Maciek Salamon (1984) – absolwent grafiki w ASP w Gdańsku. Zajmuje się animacją, grafiką i sitodrukiem. 
Michał Sosiński (1981) – studiuje grafikę w ASP w Gdańsku. Zajmuje się grafi- ką i malarstwem. 
Marcin Sosiński (1981) – absolwent grafiki w ASP w Gdańsku. Zajmuje się grafiką.