Na terenie Parku Bródnowskiego – otoczonego wielopiętrowymi blokami – ma powstać Park Rzeźby. Władze Dzielnicy Targówek, na terenie której znajduje się park, zaprosiły do współpracy światowego formatu artystę Pawła Althamera. Do udziału w projekcie włączyło się również Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Wspólnymi siłami chcą stworzyć oryginalną i dynamiczną przestrzeń rekreacyjną dla mieszkańców Warszawy. Z Krzysztofem Buglą, wiceburmistrzem Dzielnicy Targówek, rozmawia Paulina Jeziorek (rozmowa ukazała się w #47 "Notesie Na 6 Tygodni", w październiku 2008).

<<< Paweł Althamer RAJ, 2009, fot. Bartosz Stawiarski

<<< Monika Sosnowska Krata 2009, fot. Bartosz Stawiarski

<<< Rirkrit Tiravanija Untitled (Tilted teahouse with coffeemachine), 2009, fot. Bartosz Stawiarski

Kto jest inicjatorem pomysłu przyszłego Parku Rzeźby? 
Inicjatywa spotkania z panem Pawłem Althamerem wyszła ode mnie i z tego punktu widzenia można uznać, że sam nie tyle pomysł, ile zamiar wprowadzenia w przestrzeń parku pewnych elementów związanych ze sztuką nowoczesną padł z tej strony. Natomiast projekt i pomysł Parku Rzeźby, to jest pomysł pana Althamera.

To dosyć niespotykane zjawisko, że urząd pierwszy wychodzi z tego typu inicjatywą. 
To się zdarza. Wbrew pozorom ci krwiożerczy urzędnicy to nie do końca są ludzie bez duszy i bez wrażliwości.

Dlaczego Urząd Dzielnicy Targówek chce być mecenasem sztuki? Jak to się stało, że na tym terenie nie powstanie, jak zwykle kusząca, jakaś intratna inwestycja? 
Park to jest miejsce, które powinno być chronione z każdego punktu widzenia – jako miejsce do wypoczynku i rekreacji, do możliwości odreagowania po galopadzie współczesnego świata i życia codziennego, do pewnego wyhamowania codzienności i stąd nie ma tu możliwości, czy też zakusów na to, żeby zbudować tam kolejne osiedle mieszkaniowe. Absolutnie to nie wchodzi w grę. Park Bródnowski jest wręcz okolony osiedlami mieszkaniowymi, bo praktycznie z każdej strony, bliżej lub dalej widać dziesięciopiętrowe budynki. Ich część powstawała jako zaplecze fabryki FSO, druga część to wynik rozwoju spółdzielni mieszkaniowej. Dlatego park powinien stanowić wyśrodkowanie i centrum zainteresowania okolicznych mieszkańców. Wydawało mi się i Zarząd Dzielnicy podzielił taką filozofię, że nie można w tym miejscu bez rażącego naruszenia przestrzeni, a można powiedzieć wręcz gwałtu na tej przestrzeni, próbować stworzyć drugiego Ogrodu Saskiego czy Łazienek. To nie to miejsce i nie ta przestrzeń. Postanowiliśmy wykorzystać taki atut jak fakt, że pan Paweł Althamer jest naszym mieszkańcem, a pani Monika Sosnowska też jest związana z naszą dzielnicą. Wszystko zagrało razem w naturalny sposób. Stąd ta inicjatywa.

Co dokładnie powstanie w przestrzeni parku na Bródnie? Według ostatnich informacji mają to być rzeźby czwórki artystów: Pawła Althamera, Moniki Sosnowskiej, Olafura Eliassona i Rirkrita Tiravanii. Czy coś się zmieniło? 
Projekt jest bardzo dynamiczny i stąd jednoznacznej odpowiedzi jeszcze nie mamy. Na dzisiaj materializuje się pomysł pani Moniki Sosnowskiej, która przysłała nam wstępną propozycję. Park jest elementem przestrzeni publicznej administrowanej przez dzielnicę i stąd wszelkie ingerencje w jego tkankę muszą podlegać, niestety, również oglądowi przez urzędników. W pojęciu wolności sztuki może to budzić pewnego rodzaju opory. Ale taka jest rzeczywistość i tego nie zmienimy. W związku z powyższym mieliśmy pewne uwagi. Nie co do formy, ale co do propozycji stosowanego materiału. Miała być to ścieżka-strumyk wijąca się w przestrzeni parku. Niestety miała powstać z asfaltu. Napotkaliśmy na pewne ograniczenie związane z powierzchnią biologicznie czynną. To jest stosunek powierzchni zabudowanej trwale – ścieżkami, alejkami, do powierzchni zielonej. My jesteśmy w parku niejako na krawędzi tych możliwości. Stąd prosiliśmy za pośrednictwem Muzeum Sztuki Nowoczesnej, żeby pani Sosnowska przeanalizowała możliwość zastosowania innego materiału. W przestrzeni publicznej trzeba się podporządkować pewnym wymogom. My też im podlegamy i nie możemy tam zrobić wszystkiego, co byśmy chcieli. Trzeba więc będzie zawrzeć jakiś kompromis, ale to nie przeszkadza realizacji projektów, które będą odpowiadały artystom i potencjalnym odbiorcom.

Kiedy ten projekt mógłby powstać? Czy jest jakiś termin? 
Nie. Nie wyznaczaliśmy sobie żadnych terminów. W tej chwili, po naszych uwagach i rozmowie z przedstawicielem Muzeum Sztuki Nowoczesnej, czekamy na propozycje z drugiej strony. Jeśli powstanie projekt na tyle dojrzały, że będzie gotowy do zrealizowania, to po prostu zostanie zrealizowany. Jeśli chodzi o pozostałe projekty to są jeszcze na etapie zupełnie wstępnym. W związku z powyższym, nie jestem w stanie wiele na ich temat powiedzieć, ale tak to jest z twórczością. Tutaj czas nie jest czynnikiem najistotniejszym.

Nie ma Pan obaw przed wandalizmem? 
Obawy zawsze są i zawsze będą. To też jest element kształtowania naszej kultury jako społeczeństwa. Jeżeli jakiś element przestrzeni i krajobrazu jest przez nas akceptowany, to sami o niego dbamy. Nie uszkadzamy go, nie niszczymy.

Na jakiej zasadzie odbywa się współpraca Urzędu Dzielnicy Targówek z Muzeum Sztuki Nowoczesnej? 
Słyszy się, że w parku na Bródnie ma powstać tzw. galeria otwarta Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Na razie można to traktować jako zbiór pomysłów, myśli, projektów, które niekoniecznie muszą się zmaterializować. Jeśli uda się zrealizować jeden z dziesięciu, to będzie to można uznać za sukces. Pojawił się pomysł, że instalacje, które będą tu prezentowane, niekoniecznie muszą pozostać na trwałe w parku. Mogą potem stanowić element kolekcji Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Ale trudno powiedzieć, kiedy Muzeum uzyska siedzibę, a te pomysły mam nadzieję, zrealizują się w przyszłym roku. Rzeczywistość jest tak dynamiczna, że trudno określić, w którym kierunku to wszystko pójdzie. Jeżeli Muzeum Sztuki Nowoczesnej powstanie bardzo szybko, to myślę, że wtedy pomysł realizowania projektów tutaj w parku, a później przenoszenia pewnych elementów do siedziby Muzeum jest jak najbardziej realny.

Czy kryzys w pracach nad realizacją budynku Muzeum Sztuki Nowoczesnej ma wpływ na wasze wspólne przedsięwzięcie?
Oczywiście, że nie. Park nie jest elementem Muzeum. Muzeum jest partnerem w rozmowach. Muzeum przyciągnął pan Paweł Althamer, który swoim nazwiskiem wzbudza zainteresowanie, zresztą słusznie. Stąd traktujemy się po partnersku. Liczymy na to, że wspólnie uda nam się coś zrealizować i to jest rzecz najistotniejsza.

Problemy Muzeum mogą zacieśnić waszą współpracę. Jeżeli Muzeum pozostanie „bezdomne” przez dłuższy okres, to pomysł galerii otwartej w parku na Bródnie będzie tym bardziej kuszący. 
Tak. Ja osobiście widzę taką możliwość, ale proszę pamiętać, że takie decyzje wymagają akceptacji władz dzielnicy – Zarządu lub Rady, zwłaszcza jeżeli pociągają za sobą jakieś wydatki z budżetu Miasta. To oczywiście wymaga większego zastanowienia. Szczególnie rozwiązania o charakterze instytucjonalnym, stałym. Na dzisiaj mówimy o pewnych projektach o charakterze incydentalnym. Będą realizowane, a potem będą obecne w przestrzeni, natomiast nie będą generować stałych kosztów związanych z monitoringiem, dozorem czy doświetleniem parku na przykład, co byłoby i tak z pożytkiem dla wszystkich.

Z tego, co Pan mówi, wyłania się koncepcja parku jako miejsca bardzo dynamicznego, otwartego na pomysły i projekty, niekoniecznie o charakterze stałym. Podobno padł również pomysł stworzenia przez Pawła Althamera tzw. Rajskiej krainy na terenie parku. 
Na razie nie znam projektu, więc lepiej rozmawiać z panem Pawłem Althamerem. Natomiast wspominał o pomyśle na wykorzystanie jednego ze zbiorników wodnych, które znajdują się na terenie parku i stworzenia w tej przestrzeni czegoś z użyciem roślinności, kolorów. Zobaczymy. Jak będzie projekt, to będziemy rozmawiali. Mam nadzieję, że pan Althamer pracuje nad jakimiś projektami czy też myśli o tym, co powinno się tam znaleźć.

Czy są jeszcze innego rodzaju pomysły związane z przestrzenią Targówka? 
Interesuje nas wprowadzanie oferty różnorodnej. Dzielnica ma służyć wszystkim mieszkańcom, bez względu na wiek czy zainteresowania. Mamy święto folkloru z muzyką ludową, w minioną niedzielę wystąpiły trzy alternatywne zespoły rockowe i zainteresowanie przeszło nasze oczekiwania. Oferta jest poszerzana i wzbogacana. Chcemy też przybliżyć mieszkańcom Targówka fakt, że na Elsnerowie ostatnie lata życia spędził Józef Elsner, pierwszy nauczyciel Fryderyka Chopina. 
Na Targówku istnieje na przykład Warszawski Park Archeologiczny. W lesie bródnowskim znajduje się jedyne na terenie Warszawy grodzisko, a przynajmniej jedyne widoczne na powierzchni ziemi. W tym roku powstały stylizowane bramy, ścieżka archeologiczna, dzisiaj mamy otwarcie wystawy dotyczącej grodziska i wczesnośredniowiecznego osadnictwa na terenie Warszawy. W grudniu będziemy otwierać stronę internetową z prezentacją multimedialną. Tak więc zakres jest bardzo szeroki – od X wieku do współczesności.

Wyłania się Panu z tego wszystkiego wizja Targówka przyszłości? 
Tak. To ma być dzielnica przyjazna przede wszystkim. Łamiemy stereotyp prasko-targówkowskiego zagrożenia w dzielnicy, gdzie po zmroku nie warto specjalnie wychodzić, gdzie specjalnie nic się nie dzieje, a okolica przywołuje niezbyt ciekawe skojarzenia. To się zmienia. Jesteśmy w okresie intensywnego rozwoju budownictwa mieszkaniowego na Bródnie. Wprowadzają się tu ludzie spoza dzielnicy. Są to często młodzi ludzie, którzy szukają w najbliższym otoczeniu oferty dla siebie. Targówek do niedawna, a w zasadzie do dzisiaj, pełnej tego typu oferty nie posiada. Tu nie ma centrum, ani zbyt wielu klubów czy kawiarni, poza terenem dwóch centrów handlowych. Na razie nie ma miejsc kultowych. Takie miejsca dopiero się tworzą. Na Pradze już takie miejsca powstały. My nie mieliśmy aż takiego szczęścia, stąd próbujemy realizować te projekty, które powinny zmienić oblicze Targówka.

Ciekawe, że mówiąc o łamaniu stereotypu zagrożenia w dzielnicy, a tym samym zwiększeniu poczucia bezpieczeństwa, mówi Pan o umacnianiu życia kulturalnego, wciąganiu społeczności do lokalnej aktywności, a nie o wzmocnieniu aparatu kontroli. 
Nie do końca tak można mówić. To miałby być jeden z elementów. Jeśli mówimy o kulturze, to pomijam kwestie zwiększenia monitoringu itd. Ale to jest element, który ma równie istotne znaczenie. Jeżeli ludzie poczują, że są u siebie, to bardziej zaczną dbać o przestrzeń miejską. Być może to naiwne i trywialne stwierdzenie, ale jednak o swoje dba się trochę lepiej niż o coś, co jest kulturowo obce i w czym się źle czujemy. Wybraliśmy taką drogę i wydaje się, że to jest droga właściwa.