Przyjaźń oraz koleżeństwo, jak to relacja międzyludzka, wiadomo, rozwijają się czasem powoli, tak jak ta rozmowa. Artysta Karol Radziszewski i fotograf Kuba Dąbrowski opowiadają o swojej wspólnej wystawie, na której prezentują prace z ery wczesnorozwojowej, a także ujawniają wiele nieznanych szerzej faktów ze wspólnej przeszłości. Nie dość, że znają się jeszcze z liceum, to jeszcze tworzyli grupę artystyczną ZEMBY. Pytania pomocnicze, mające wspomóc proces snucia wspomnień, zadawała Bogna Świątkowska

Jak to się stało, że zostaliście kolegami?
Kuba Dąbrowski: Skąd się znamy?
Karol Radziszewski: Z Białegostoku
KD: Ale tak naprawdę moglibyśmy ustalić, w którym roku się poznaliśmy dokładnie.
KR: Poznaliśmy się w liceum, ja byłem w klasie humanistycznej, a Kuba w klasie z rozszerzonym językiem angielskim.
KD: Spotykaliśmy się w autobusie piątce po drodze.KR: I to było w roku chyba 1995?

Było wtedy raczej „Cześć, cześć” czy się przyjaźniliście?
KR: Najpierw widywaliśmy się tylko na korytarzu, potem kumplowaliśmy, potem zaczęliśmy...
KD: ... twórczość.

Byliście w kółku artystycznym?
KR: Nie, Ja wtedy założyłem gazetkę szkolną, do której Kuba robił zdjęcia.

A co widać tu na tych fotografiach?
KD: Deskorolki.

O czym były te gazetki szkolne?
KR: Gazeta "Rysa" się nazywała. Ogólnie - o sprawach szkolnych, o muzyce, o kulturze, o deskorolkach. Ankiety były. Było pytanie, jakiej kto słucha muzyki – wtedy królowało techno. Taka popkulturowa była raczej. Zresztą pracowała tam ze mną taka dziewczyna, z którą razem napisaliśmy pierwszy w życiu artykuł, do którego Kuba zrobił zdjęcia, a opublikowaliśmy to w Machinie. To było moje pierwsze honorarium w życiu podpisane przez Bognę Świątkowską.
KD: I w ten sposób trójkąt się zamyka.
KR: Naprawdę, tak było.

To wzruszające jest. Zupełnie nie zdawałam sobie z tego sprawy. Czy po szkole wasze drogi się rozeszły, niczym moje i Machiny?
KD: Ja pojechałem do Krakowa, Karol pojechał do Warszawy, kiedy przyjeżdżałem do Warszawy, to się u niego zatrzymywałem.
KR: Prowadziliśmy długie rozmowy o twórczości, komentowaliśmy wystawy.

I które wystawy uzyskały wasze najwyższe notowania?
KR: Chyba wystawa Nan Goldin. Kuba zapoznał mnie z jej twórczością zanim się zrobił wokół niej szum. A potem jak się już nakręciliśmy, to okazało się, że będzie wielka wystawa jej fotografii w CSW, że ona przyjedzie do Warszawy. Byliśmy na jej konferencji prasowej, rozmawialiśmy z nią. Zrobiłem jej nawet zdjęcie Polaroidem i dostałem autograf.
KD: A ja mam jej autograf na książce "The Ballad Of Sexual Dependency".

Dyskutowaliście o sztuce, projektach. A kiedy zaczęliście znowu razem pracować?
KR: Zastanawiam się, jak to było. Cały czas w sumie pracowaliśmy. Na pewno jak Kuba się już sprowadził do Warszawy, to spotkania były częstsze i praca konkretna, szczególnie, jak zacząłem robić „ DIK Fagazine”. Kuba zaczął robić do niego zdjęcia i od tego czasu rozpoczęła się nasza regularna współpraca zawodowa.

To w takim razie  co będziecie na wystawie prezentować? Którą fazę waszej znajomości wybraliście?
KR: Pokażemy wszystko do tego czasu, kiedy zaczęliśmy działać jako tzw. profesjonalni artyści.
Sprzed gazetki?
KR: Sprzed gazetki, z gazetki. Moje rysunki, zdjęcia, np. takie, kiedy jestem w Krakowie w Sukiennicach, albo zdjęcia Kuby telewizora...
Dlaczego fotografowałeś telewizor?
KD: Na samym początku fotografowałem telewizor. Chciałem mieć plakat na przykład z Henrym Rollinsem, nie mogłem go kupić i po prostu robiłem zdjęcie ekranu. Zdjęcia są czarno-białe, bo to były  czasy bazarów. My jesteśmy z Białegostoku, a tam na każdym osiedlu jest rynek gdzie teraz sprzedają papierosy i wódkę, a wcześniej sprzedawano wszystko dosłownie. Śruby, śrubokręty, wszystko. Mój dziadek miał taką pasję - chodził tam i kupował po prostu wszystko. Mierniki elektryczne, magnesy. I dziadek kiedyś kupił mi reklamówkę klisz, czarno białe klisze nie pamiętam jak się nazywały.

A co masz tam jeszcze? To jest bardzo fajne.
KD: Legginsy... Tu dyskoteka szkolna i klocki lego. Klocki lego to pierwsze zdjęcie które zrobiłem w życiu.

Macie wspólną bogatą przeszłość, macie wspomnienia z tego samego miejsca, macie dużo prac z tamtego okresu, które są cudowne w swojej naiwności i świeżości nastoletniej. Ale jakiego użyjecie klucza?
KR: Odkryliśmy, że kiedy zaczęliśmy układać te prace w zbiór, że jest w nich zapowiedź tego, co się wydarzyło potem, tego czym się teraz zajmujemy. U mnie to są zdjęcia, rysunki i prace, gdzie coś jest kopią czegoś. A u Kuby fotografia - do tego, co teraz robi, właściwie nieprzerwana linia się ciągnie.
KD: To są zdjęcia, które moglibyśmy zrobić teraz...
KR: A które powstawały bez tej świadomości, którą teraz mamy. Okazało się, że to co teraz robimy wychodzi z tamtych rzeczy, które wtedy były w nas nieuświadomione.
KD: Dużo czasu zajęło mi, żeby dojść do tego z powrotem.
KR: Nie chcemy udawać, że od dawna robimy takie rzeczy. Chcemy pokazać, że tamte naiwne rzeczy mają bezpośrednie przełożenie na to co robimy teraz. A zestawienie tych dwóch zbiorów powoduje, że one zaczynają grać między sobą. Pokazują jak dwie osoby, które mają bardzo podobne warunki, idą w trochę innych kierunkach.
KD: Wątki genderowe się pojawiają.KR: Wątki genderowe - nie cierpię tego słowa. Chcemy pokazać po około 20 prac, pokazać punkty styczne, że jak jest telewizor, to żeby było widać, co było w jednym, a co było w drugim. Na moich rysunkach są np. projekty sukienek dla Barbie opisywane szczegółowo - w wieku od 9 do 11 lat tworzyłem ogromne albumy mody - moda wieczorowa, moda dzienna i całe sterty kartek zarysowane modelami sukienek.
KD: Ja to mam bardziej pistolety, dolce i kolegę z podstawówki przebranego za 2paca.
KR: Kuba hiphopu słuchał, a ja cały czas muzyki poważnej. Chodziłem do filharmonii, robiłem szkice do utworów muzycznych…
KD: A ja pod filharmonią jeździłem na deskorolce.

I się spotykaliście - ty wychodziłeś z poranków muzycznych, a on ci zajeżdżał drogę i mówił „Joł!”?
KD: Wszyscy się z niego śmieli, to było strasznie słabe.
KR: Tak, to było słabe. Kuba był takim bardziej cool chłopakiem, a ja...
KD: Ale powiedziałem, żeby się z niego nie śmiali.

Czy to czasem nie jest wystawa sentymentalna?
KD: Trochę pewnie jest, ale ma też takie wątki socjologiczne chyba, historie o byciu chłopakiem. Barbie i pies-syrenka w naszyjniku kontra gry komputerowe i Michael Jordan. Nazwij to sobie jak chcesz.

Jesteście tak skonfrontowani?
KR: W jakimś sensie tak. I dla nas to było ciekawe, że wynajdując prawie paralelne punkty w życiorysie można znaleźć zupełnie inne prace. Nie zostałem wprawdzie Arkadiusem projektantem - jeszcze nie... Choć na modę znowu się coraz bardziej otwieram. Nie bawiłem się samochodzikami, ale za to rysowałem limuzyny. Bardzo wiele limuzyn, rolls-royce'ów, z których księżniczki wychodziły.
KD: Ja miałem samochody i miałem żołnierzy - tyle że oni nie byli żołnierzami, tylko oni zawsze byli zespołem, który jedzie w trasę tym samochodem.

„Koledzy” pokazują więc rzecz ciekawą, że wysiłek systemu oraz edukacja niewiele w nas zmienia, skoro wasze wczesne fascynacje siedzą w was, że nabierając mułu podczas przechodzenia przez różne etapy życia, to początkowe światło, którym się promienieje, w nas zostaje.
KR: Dla nas największy trud to było dotarcie do tych rzeczy ze świadomością. Nie żeby udawać naiwność, tylko dokopać się do czegoś, co jest prawdziwe. I jak się widzi, że to działa, to myślę, że to jest fajne i że najbardziej działa, jeśli współcześnie robisz coś, co nawiązuje do czegoś, co od początku było osią.

A czy dziś świadomie pracując jako artyści, osobno bądź wspólnie, czy wkładacie wysiłek intelektualny w to, żeby znaleźć wspólne punkty zainteresowań, pracując przy jakichś tematach, czy nadal raczej używacie intuicji?
KD: Dużo w ogóle ze sobą rozmawiamy ... Mało z kim tyle rozmawiam, co z nim.
KR: A już w kontekście kreatywności generalnie, to na pewno.
KD: Jeśli chodzi o „DIK Fagazine”, to nie rozmawiamy o twórczości. Ja po prostu umiem robić zdjęcia i ponieważ jesteśmy wieloletnimi kolegami, to po prostu pomagam Karolowi w tym i tyle. Koleżeńska pomoc. A tak to chodzimy na wystawy...
KR: Często rozmawiamy przed naszymi wystawami. Jak np. teraz miałem wystawę w Zamku Ujazdowskim, to Kuba wymyślił do niej tytuł. Często mówię, mówię, mówię o jakichś rzeczach, a on wtedy mówi: ale powiedziałeś to i to, może być fajne na tytuł. Albo np. przedstawiam trzy warianty i potrzebna jest decyzja, czy to zadziała. Szybka rozmowa i problem się rozwiązuje. Mało jest ludzi, którzy śledzą twoją twórczość od 13 lat. Rzadko kto wie od początku, co z czego wynikło. Rada takiej osoby, która cię dobrze zna jest dużo bardziej sensowna.
KD: Nie można niczego ściemnić.

Artyści i twórcy pojawiają się w momencie swojej pierwszej wystawy, czy znaczącej wypowiedzi. To jasne, że są postrzegani przez pryzmat swojej twórczości. O was też już sporo napisano. A wy, skoro znacie się od tylu lat, jakbyście się wzajemnie scharakteryzowali, inaczej niż te wszystkie teksty?
KD: Konsekwentny. Mówią, że nie jest, a jest. Jest spójny w tym, co robi.
KR: Jest szczery -  i w życiu,  i w tym co robi - na każdym poziomie. Jest profesjonalny, jest mega-profesjonalny, jedna z najbardziej profesjonalnych osób, jakie znam, w całej rozciągłości słowa. I też mogę powiedzieć, że jest konsekwentny, bo to działa jak lustro. Ta konsekwencja zawsze gdzieś się pojawia.
KD: Jest mądry.
KR: Jest dobry. Kuba jest optymistą, nawet jak jest źle, to mówi, że spoko, że będzie dobrze.
KD: Karol z kolei ma czasem duże wątpliwości i się zawiesza...

No to idealny układ. Czy robiliście już jakąś pracę razem?
KR: Robiliśmy taki eksperyment, ale nie wiem, czy dzisiaj byśmy się pod tym podpisali jako pod wspólną pracą. Mieliśmy grupę ZEMBY, która była prekursorska do Szu Szu. Gdyby nie nasz trzeci kolega, to by pewnie nie było Szu Szu, tylko byłyby ZEMBY. Jeszcze w Warszawie się spotykaliśmy i zrobiliśmy trzy wspólne obrazy, każdy po kawałku, to był bardziej taki eksperyment, niż... Na działce nad jeziorem też organizowałem plenery, na które ludzie przyjeżdżali robić różne rzeczy…
KD: Zrobiliśmy jeszcze wywiad z Kobasem, kiedy jeszcze mieszkaliśmy w Białymstoku.
KR: Dla nas to był wielki znany artysta.

Ale to było z powodu jego twórczości filmowej?
KD: No i okładek Kalibra…KR: Bywania w klubie Metro, bywania didżejem jeszcze wtedy. To była legenda undergroundu wtedy dla nas - bo my jesteśmy 80. Rocznik. Pamiętam, że się ekscytowaliśmy wtedy pierwszymi papierowymi Rastrami i grupą Ładnie i tym, że jesteśmy tymi kilkoma osobami w Białymstoku, które kupiły Raster.
KD: W Galerii Arsenał do kupienia były dwa egzemplarze i ...
KR: To robiło wrażenie. Zresztą w ogóle z perspektywy Białegostoku - ja czasem jeździłem do CSW albo do Zachęty na wystawy - to byli absolutni bogowie: Raster, Zamek, te rzeczy. To niesamowite, jak to szybko przeminęło... że się zmieniła perspektywa. Kiedy szedłem na akademię, to studenci wydawali się bogami pływającymi na Olimpie. Akademia to był zresztą mój największy zawód. Zanim poszedłem do szkoły podstawowej, to już wiedziałem, że będę studiować na ASP w  Warszawie. Byłem o tym przekonany. A kiedy zdałem już na tę akademię, to się strasznie rozczarowałem ludźmi. Nie było wielkiej komuny, bóstw, tylko picie wina, malowanie non stop brudnych szmat, wszyscy rozleniwieni, jakoś tak bez ducha... I znowu uruchomiły się we  mnie te same procesy, co w liceum, tzn. ja w liceum też byłem troszeczkę taki zniechęcony, dlatego zacząłem robić gazetę, żeby coś robić, kombinować. W podstawówce też miałem gazetę „Kurierek”.

Czyli kiedy jesteś w środowisku, które ci nie odpowiada, tym bardziej konsekwentnie koncentrujesz się na rzeczach dla ciebie najciekawszych i najlepszych. I to jest wybitny powód dla którego ASP powinny nadal istnieć.
KR: Absolutnie - jeśli ludzie nie mają się przeciwko czemu zbuntować, to popadają w letarg, więc w tym sensie ASP jest w stanie pobudzić do działania.

A co z grupą ZEMBY?
KR: Mam teczkę prac z pionierskiego okresu naszej działalności…
KD: Mieliśmy prawie mieć wystawę w Białymstoku, mieliśmy już projekty, ale do niczego nie doszło. Oprócz ZEMBÓW nigdy nie robiliśmy razem żadnej pracy.

Warszawa, styczeń 2008

<<< Foto: Kuba Dąbrowski
<<< Rys: Karol Radziszewski

Kuba Dąbrowski (ur. 1980 w Białymstoku). Skończył socjologię na UJ i fotografię w ITF w Opawie w Czechach. Pracuje jako fotoedytor i fotograf w tygodniku „Przekrój”. Oprócz działalności zarobkowej Kuba zajmuje się realizowaniem autorskich projektów, które od czasu do czasu można oglądać w galeriach. Miał indywidualne wystawy w ramach festiwali fotografii w Krakowie i w Łodzi, ponadto solowo wystawiał między innymi w Białymstoku, Berlinie, Budapeszcie i Tokio. Gra na perkusji w zespole Kapiszony.
www.kubadabrowski.com
www.accidentswillhappen.blogspot.com

Karol Radziszewski (ur. 1980 w Białymstoku) Mieszka i pracuje w Warszawie. Malarz, performer, publicysta. Autor instalacji, akcji, fotografii i filmów wideo. Absolwent Wydziału Malarstwa warszawskiej ASP. Pomysłodawca i współtwórca Latającej galerii szu szu (www.szuszu.art.pl). Założyciel, wydawca i redaktor naczelny magazynu DIK Fagazine (www.dikfagazine.com). Stypendysta Ministra Kultury (2002, 2006). Laureat głównej nagrody III edycji konkursu Samsung Art Master oraz nagrody Fundacji im. Marcina Kołodyńskiego (2006). Uczestnik licznych wystaw indywidualnych i zbiorowych w Polsce i za granicą.
www.karolradziszewski.com